صنایع دستی

تاریخچه صنایع دستی اصفهان

صنایع دستی

مردم سرزمین ایران در طول قرن‌ها به فرهنگ و هنر والای خود مشهور بوده‌اند. در این میان شهر اصفهان همواره پرچم‌دار انواع هنرها و کارهای دستی زیبا می‌باشد. صنایع دستی اصفهان در میان همه کشورها و دوستداران فرهنگ و هنر زبانزد خاص و عام است . برای آشنایی با صنایع دستی اصفهان در این مقاله با ما همراه باشید…

تاریخچه صنایع دستی اصفهان

اگر صنایع دستی مردم جهان را بررسی کنیم و هنرهای ثبت شده در سازمان جهانی یونسکو را از نظر بگذرانیم تعداد بسیار زیادی از این هنرها متعلق به ایران و به ویژه اصفهان می‌باشد. مردم ایران در نهایت هوش و درایت به ساخت نیازهای اولیه خود با دقت و خلاقیت فراوان پرداخته‌اند. این وسایل که در طول قرن‌های گذشته توسط بشر ساخته شده‌اند و تنها برای برطرف کردن نیازهای روزمره بوده‌اند در حال حاضر به عنوان صنایع دستی شناخته می‌شوند.

این هنرهای دستی در شهرهای مختلف به وجود آمده و همه این‌ها صنایع دستی ایران را شکل داده‌اند. هر شهری دارای هنرها و سوغات مخصوص خود می‌باشد. شهر اصفهان از قدیم به عنوان مرکز هنر و ظهور هنرمندان فراوان شهرت داشته است. به همین دلیل اگر بگوییم اصفهان، مهد هنرهای ایران زمین به خطا نرفته‌ایم

فیروزه کوبی هنری ارزشمند از صنایع دستی اصفهان

یکی از هنرهایی که از شهرهای دیگر به اصفهان راه پیدا کرده و در حال حاضر یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین صنایع دستی اصفهان به شمار می‌رود فیروزه کوبی است. فیروزه کوبی ابتدا در خراسان انجام شد اما با راه یافتن به اصفهان توانست عنوان یکی از زیباترین صنایع دستی اصفهان را به خود دهد. در هنر فیروزه کوبی ظروف مسی با استفاده از سنگ‌های فیروزه در قطعات بسیار کوچک آراسته می شود. به این شیوه که قطعات ریز فیروزه با استفاده از ابزار و وسایل فیروزه کاری بر روی ظروف مسی قرار داده شده و با استفاده از چسب فیروزه کوبی یا لاک گردویی محکم می‌شوند.

هر چقدر فاصله بین قطعات فیروزه کمتر باشد ارزش هنری کار بیشتر است و قیمت بالاتری دارد. فیروزه کوبی نسبت به سایر هنرهای اصفهان گران‌قیمت‌تر است زیرا مواد اولیه به کار رفته در آن ارزش بالایی دارد.

فیروزه کوب

میناکاری هنری به رنگ آسمان

یکی از شاخص‌ترین و مشهورترین صنایع دستی اصفهان میناکاری می‌باشد. هنر میناکاری که بر روی ظروف فلزی از جنس مس اجرا می شود هنری زیبا و نام آشناست که با رنگ آبی چشم نواز خود تزیین گر مکان‌های مختلف است.

از زمان پیدایش میناکاری این هنر بر روی فلزهای مختلف مانند مس، طلا و نقره انجام می‌شده و طراحی‌های زیبای هنرمندان اصفهانی آثار چشم‌نوازی را به یادگار گذاشته‌اند. در ظروف میناکاری معمولاً از طرح‌ها و نقوش سنتی ایرانی استفاده می شود که به رنگ آبی است. در گذر زمان و خلاقیت هنرمندان میناکار رنگ‌های طیف آبی، سبز و گاهی قرمز در این ظروف راه یافته است.

تاریخچه میناکاری به حدود ۵ هزار سال پیش باز می‌گردد که خبر از هنر دوستی ایرانیان می‌دهد. در هنر میناکاری ظرف مورد نظر را در کوره قرار می‌دهند و به این روش رنگ آن تثبیت می شود. ناگفته نماند این هنر بر روی ظروف سفالی نیز انجام شده و در فروشگاه‌های صنایع دستی اصفهان به چشم می‌خورد. میناکاری یکی از صنایع دستی ارزان و پرفروش اصفهان است و نسبت به سایر هنرهای دستی اصفهان قیمت کمتری دارد. ظروف میناکاری مسی و سفالی در رنگها و طرح‌های متنوعی ساخته می شوند و سلیقه های مختلف را پوشش می دهند.

میناکاری

خاتم کاری اصیل ترین صنایع دستی اصفهان

یکی از صنایع دستی اصفهان که قدمت آن به صدها سال پیش باز می‌گردد خاتم کاری است. اوج درخشش خاتم کاری در زمان حکومت پادشاهان صفوی بوده است. امروزه یکی از اصیل ترین و نفیس ترین هنر دستی ایرانیان که در شهرهای مختلف از جمله اصفهان اجرا می‌شود خاتم کاری می‌باشد.

خاتم سازی یا خاتم کاری بر روی اشیا مختلف در طرح‌ها و اندازه‌های گوناگون انجام می‌شود. شیوه کار به این صورت است که ابتدا شیء مورد نظر از جنس چوب آبنوس، فوفل، گردو، بقم، عناب، افرا، نارنج، کیکم، شمشاد ساخته می‌شود. لازم است بدانید هر کدام از این چوب‌ها رنگ خاص خود را دارند و در رنگ‌های سیاه، طیف قهوه‌ای از تیره به روشن، سفید، زرد و غیره هستند. بعضی از خاتم کاران از استخوان شتر، گاو، اسب و عاج فیل برای خاتم کاری استفاده می‌کنند. مراحل اجرای خاتم کاری چه بر روی چوب، چه استخوان و چه فلز دشوار و زمان بر است.

در مرحله دوم کار قطعات هندسی منظم که بیشتر به صورت مثلث و از جنس چوب‌های نامبرده ساخته می‌شوند بر روی طرح مورد نظر قرار می‌گیرند. مثلث‌های چوبی ساخته شده با استفاده از این ابزار با دقت و ظرافت فراوان در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. چسب مورد استفاده در خاتم کاری از نوع گرم یا سرد هستند که بسته به نظر استاد خاتم کار سریش و یا چسب سفید به کار برده می‌شود. پس از قرارگیری این قطعات و چسباندن آن‌ها پره به دست آمده با استفاده از نخ بسته می‌شوند و این کار ادامه می‌یابد تا هنگامی‌که طرح کامل شود. پس از اتمام کار لایه‌ای از رنگ بر روی آن قرار می‌گیرد که از محصول محافظت کند.

قلمدان خاتم کاری کشویی

صنایع دستی مس و خاتم اصفهان

یکی از صنایع دستی اصفهان که طی سال‌های گذشته رونق یافته است مس و خاتم نام دارد. همان‌گونه که گفته شد در خاتم کاری از چوب و استخوان استفاده می‌شود و تمام سطح ظرف و یا اشیا مورد نظر با استفاده از نقوش هندسی پوشانده می‌شود. در هنر مس و خاتم، مسگری و خاتم سازی با یکدیگر تلفیق شده و اثری بدیع به وجود می‌آورند.
خاتم کاری بر روی مس به این شیوه هست که ابتدا ظرف مسی مورد نظر توسط استاد مسگر آماده شده و سپس بخش‌هایی از ظرف با قطعات خاتم کاری پوشانده می‌شود. پس از پایان کار ظرف مسی خاتم کاری شده دارای جلوه‌ای از رنگ مس و قطعات هندسی خاتم می‌باشد. دوستداران هنر و گردشگران فراوانی طی سفر به اصفهان از صنایع دستی مس و خاتم سوغات تهیه می‌کنند.

مس و پرداز صنایع دستی نوپا

بسیاری از رشته‌های هنری موجود در میان صنایع دستی اصفهان از جمله هنرهای اصیل و دیرینه هستند که پس از گذشته قرن‌ها همچنان پا بر جا مانده‌اند. برخی از این هنرها به گونه‌ای هستند که با گذشت زمان هنرها و صنایع دستی دیگری نیز با استفاده از آن‌ها ابداع شده است. مس و پرداز یکی از هنرهای جدیدی است که در سال‌های گذشته توسط هنرمندان خوش ذوق و خلاق اصفهانی بنیان نهاده شده است.

مس و پرداز برآمده از هنر میناکاری است که بر روی ظروف مسی اجرا می‌شود. در این صنایع دستی نقش و نگارهای میناکاری پرداز بر روی قسمت‌هایی از بدنه ظروف مسی طراحی می‌شود. پس از صیقل داده شدن و برطرف کردن برجستگی‌های موجود بر روی ظرف به گونه‌ای که به طرح‌ها و نقش‌ها آسیبی نرسد، بر روی آن لایه‌های پلی استر برای محافظت از کار هنری به دست آمده قرار می‌گیرد.

ظروف مسی مختلفی در ساخت این هنر زیبا کاربرد دارند. آجیل خوری مس پرداز، شیرینی خوری مس پرداز، قندان مس و پرداز، گلدان مس و پرداز، سنگاب مس و پرداز، شمعدان مس و پرداز و… از جمله ظروفی هستند که در این رشته هنری تولید می‌شوند. هر چقدر طراحی‌های انجام شده ظریف‌تر و حرفه ای تر انجام شده باشد و همچنین سطح ظرف صیقلی‌تر باشد ارزش هنری آن بیشتر است.

مس و پرداز

قلم زنی بر روی ظروف مسی و نقره‌ای

قلم زنی یکی از پررونق‌ترین صنایع دستی اصفهان است که بر روی فلزات مس، نقره و برنج انجام می شود. قلمزنی یکی از زیباترین صنایع دستی اصفهان که دارای ارزش مادی و معنوی فراوانی می‌باشد و دارای ظرافت خاصی است.

علاوه بر اصفهان در شهرهای شیراز و تبریز نیز این صنایع دستی رونق دارد. در این هنر هنرمند قلم زن با استفاده از قلم و چکش طرح مورد نظر خود را بر روی ظروف مسی اجرا می‌کند. قلمزن در این طرح‌ها معمولاً به برجسته‌سازی و سه بعدی کردن جزئیات طرح می‌پردازد. ابزار قلم زنی روی مس عبارت‌اند از دستگاه خم‌کاری، قلم و چکش، موتور فرچه و کوره.

قلم زنی به عنوان یکی از قدیمی‌ترین صنایع دستی اصفهان شناخته شده که در اماکن متبرکه و ضریح بزرگان کاربرد فراوان دارد. هنرها و صنایع دستی فلزی در طول تاریخ ایران وجود داشته و آثار به جا مانده از گذشتگان از زمان مادها تا کنون از حکاکی روی فلزات مختلف خبر می‌دهد.

پست های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *